المنسوب للإمام الصادق ( ع ) ( مترجم وشارح : مصطفوي )
390
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )
از روى آب راه رفتن او مذاكره مىشد ، در مقام عظمت مرتبهء يقين فرمود : هر گاه يقين او از اين مرتبه نيز بالاتر مىشد ، روى هوا راه مىرفت ، از اين كلام شريف استفاده مىشود كه مراتب و مقامات حضرات انبياء ( ع ) با جلالت و بزرگوارى هر يك از آنان ، به وسيلهء تنها صفت يقين نسبت به همديگر برترى و فضيلت پيدا مىكند . و بايد متوجه شد كه مراتب يقين و درجات آن بىشمار است ، و افراد مؤمن و اولياء خداوند متعال نسبت به اين صفت و از جهت دارا بودن به اين حقيقت مختلف و متفاوت مىشوند . پس كسى كه يقين او در مرتبهء عاليتر بوده ، و اين صفت در قلب او قويتر باشد ، اثر و علامت او اينست كه : حول و قوتى در مقابل قدرت و اراده و عظمت پروردگار متعال براى خود قائل نشود - لا حول و لا قوة الا با لله العلى العظيم - و روى وظائف بندگى و در انجام اوامر الهى پيوسته كوشا و مستقيم باشد ، و از ظاهر و باطن و در علانيه و خفا ، عبادت و اطاعت خداوند متعال را بجا آورد ، و حالات بود و نبود و زيادتى و كمى و مدح و ذم و عزت و ذلت در نظر او برابر و يكسان گردد ، زيرا همهء اين حالات مختلف از مبدء واحد و از يك سر چشمه سرازير و جريان پيدا مىكند . [ ( شرح ) ] يقين پيدا كردن در اثر احساس با حواس ظاهرى يا باطنى حاصل مىشود ، و درجات احساس متفاوت است . گاهى انسان آثار و علائم چيزى را مىبيند و يا چيزى را از دور مشاهده مىكند و براى او حالت ظن و گمان حاصل مىشود ، و چون نزديكتر شد و در اثر رفع موانع بهتر در مورد احساس قوهء باصره قرار گرفت ، حالت يقين پيدا مىكند ولى باز احتمال خلافى داده مىشود . و اگر كاملا نزديك شده و فاصله به كلى منتفى گشت ، به طورى كه با قوهء لامسه نيز براى اطمينان بيشتر امكان لمس موجود بود ، يقين او قطعى شده و هرگز احتمال ديگرى داده نخواهد شد . و اگر اضافه بر احساس قواى ظاهرى تن ، با ادراك باطنى و با نيروى قوهء روحى و عقلى نيز مشاهده و درك شد ، يقين شهودى و قطعى در مرتبهء اعلا حاصل خواهد